चालू घडामोडी २०२६:- Daily Current Affairs-Laduli.in
🌐

चालू घडामोडी २३ जून २०२६: दिनविशेष आणि चालू घडामोडी – आजचा आढावा

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो! Laduli.in वर आपले स्वागत आहे. आज २३ जून २०२६ रोजीच्या महत्त्वाच्या घडामोडी आणि इतिहासातील नोंदींचा आढावा आपण घेणार आहोत.

१. आजचा दिनविशेष: जन्म आणि स्मृती दिन

आजचे जन्मदिवस (Birthday)

व्यक्तीचे नाव क्षेत्र ओळख
झिया-उल-हक राजकारण पाकिस्तानचे माजी लष्करी शासक.
पां. वा. काणे साहित्य/शिक्षण प्रसिद्ध भारतीय भारततज्ज्ञ आणि ‘भारतरत्न’ विजेते.
इतर दिग्गज विविध विविध क्षेत्रांतील मान्यवर.

आजचे स्मृती दिन (पुण्यतिथी)

व्यक्तीचे नाव क्षेत्र ओळख
डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी राजकारण भारतीय जनसंघाचे संस्थापक आणि प्रखर राष्ट्रवादी नेते.
सॅम माणेकशॉ लष्करी भारताचे पहिले फिल्ड मार्शल (Field Marshal).

मोहम्मद झिया-उल-हक (Muhammad Zia-ul-Haq) हे पाकिस्तानचे सहावे राष्ट्राध्यक्ष आणि लष्करी शासक होते. पाकिस्तानच्या इतिहासात त्यांनी तब्बल ११ वर्षे (१९७७ ते १९८८) सत्ता गाजवली. त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

मोहम्मद झिया-उल-हक: पाकिस्तानचा लष्करी शासक

१. जन्म आणि लष्करी कारकीर्द

  • जन्म: १२ ऑगस्ट १९२४ रोजी जालंधर (ब्रिटिश भारत) येथे झाला.

  • लष्करी प्रवेश: १९४३ मध्ये त्यांनी ब्रिटिश भारतीय सैन्यात प्रवेश केला. फाळणीनंतर ते पाकिस्तानच्या सैन्यात गेले.

  • झुल्फिकार अली भुट्टो यांच्याशी संबंध: १९७६ मध्ये तत्कालीन पंतप्रधान झुल्फिकार अली भुट्टो यांनी कनिष्ठ दर्जाचे असतानाही झिया-उल-हक यांना लष्करप्रमुख (Chief of Army Staff) म्हणून बढती दिली होती.

२. सत्तापालट आणि हुकूमशाही

  • सत्तापालट (१९७७): जुलै १९७७ मध्ये झिया-उल-हक यांनी ‘ऑपरेशन फेअरप्ले’द्वारे निवडून आलेले पंतप्रधान झुल्फिकार अली भुट्टो यांच्या सरकारचा तख्ता पालटला आणि देशात लष्करी राजवट (मार्शल लॉ) लागू केली.

  • भुट्टो यांची फाशी: १९७९ मध्ये झुल्फिकार अली भुट्टो यांना एका हत्या प्रकरणात दोषी ठरवून फाशी देण्यात आली. या निर्णयामुळे जगभरातून त्यांच्यावर टीका झाली.

  • इस्लामीकरण: झिया-उल-हक यांनी पाकिस्तानमध्ये ‘इस्लामीकरण’ (Islamization) धोरण राबवले. त्यांनी शरीयत कायद्याची अंमलबजावणी करण्यास सुरुवात केली आणि पाकिस्तानच्या कायदेव्यवस्थेत मोठे बदल केले.

३. रशिया-अफगाण युद्ध आणि अमेरिका

  • १९७९ मध्ये सोव्हिएत युनियनने (रशिया) अफगाणिस्तानवर आक्रमण केले. त्यावेळी झिया-उल-हक यांनी अमेरिकेसोबत हातमिळवणी करून अफगाण मुजाहिद्दीनना रशियाविरुद्ध लढण्यासाठी मदत केली. या काळात पाकिस्तानला अमेरिकेकडून प्रचंड लष्करी आणि आर्थिक मदत मिळाली.

४. मृत्यू

  • विमान अपघात: १७ ऑगस्ट १९८८ रोजी बहावलपूर येथून उड्डाण केल्यावर काही वेळातच त्यांचे विमान कोसळले. या अपघातात झिया-उल-हक आणि त्यांच्यासोबत असलेल्या अनेक उच्चपदस्थ लष्करी अधिकाऱ्यांचा मृत्यू झाला. हा अपघात एक मोठे रहस्य आजही मानले जाते.

५. त्यांच्या कारकीर्दीचे परिणाम

  • त्यांच्या काळात पाकिस्तानमध्ये धार्मिक कट्टरता वाढली, असे मानले जाते.

  • त्यांनी राबवलेली कट्टर धोरणे आणि अफगाणिस्तानमधील हस्तक्षेपाचे परिणाम आजही पाकिस्तानला भोगावे लागत आहेत, असे राजकीय विश्लेषक मानतात.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • हुकूमशाही काळ: १९७७ ते १९८८.

  • विशेष ओळख: पाकिस्तानमध्ये इस्लामीकरण धोरण राबवणारे शासक.

  • घटनेची नोंद: त्यांनी झुल्फिकार अली भुट्टो यांच्या सरकारचा तख्ता पालटला होता.

डॉ. पांडुरंग वामन काणे (Dr. Pandurang Vaman Kane) हे भारतातील एक महान कायदेतज्ज्ञ, संस्कृत विद्वान आणि समाजसुधारक होते. त्यांना त्यांच्या अफाट पांडित्यामुळे ‘भारतरत्न’ या सर्वोच्च नागरी सन्मानाने गौरवण्यात आले.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

डॉ. पां. वा. काणे: महामहोपाध्याय आणि भारततज्ज्ञ

१. जन्म आणि शिक्षण

  • जन्म: ७ मे १८८० रोजी रत्नागिरी जिल्ह्यातील ‘लोटे’ गावात झाला.

  • शिक्षण: त्यांचे प्राथमिक शिक्षण दापोलीत झाले. त्यांनी मुंबई विद्यापीठातून एम.ए. आणि एल.एल.एम. (वकिली) पदव्या मिळवल्या. त्यांना अनेक भाषांचे (संस्कृत, इंग्रजी, मराठी, जर्मन) सखोल ज्ञान होते.

२. अद्वितीय ग्रंथसंपदा: ‘धर्मशास्त्राचा इतिहास’

  • त्यांचे सर्वात मोठे आणि जगप्रसिद्ध कार्य म्हणजे ‘History of Dharmashastra’ (धर्मशास्त्राचा इतिहास) हा महाग्रंथ.

  • हा ग्रंथ ५ खंड आणि ६ हजार पानांपेक्षा मोठा आहे. यात प्राचीन काळापासूनच्या भारतीय कायदे, समाजव्यवस्था, धर्म आणि संस्कृतीचा त्यांनी शास्त्रीय आणि ऐतिहासिक दृष्टिकोनातून सखोल अभ्यास केला आहे. हा ग्रंथ आजही जागतिक स्तरावर ‘रेफरन्स’ म्हणून वापरला जातो.

३. कायदेतज्ज्ञ आणि समाजसुधारक

  • त्यांनी अनेक वर्षे मुंबई उच्च न्यायालयात वकिली केली. कायदेतज्ज्ञ म्हणून त्यांची ख्याती होती.

  • त्यांचा दृष्टिकोन अतिशय आधुनिक आणि सुधारणावादी होता. हिंदू समाजव्यवस्थेतील अनेक कुप्रथांवर त्यांनी आपल्या लेखणीतून तर्कशुद्ध टीका केली होती. स्त्री-शिक्षण आणि स्त्रियांना वारसाहक्क मिळावा, यासाठी त्यांनी केलेले काम अत्यंत महत्त्वाचे आहे.

४. प्रतिष्ठेची पदे आणि सन्मान

  • भारतरत्न: १९६३ मध्ये भारत सरकारने त्यांच्या अफाट विद्वत्तेचा गौरव करण्यासाठी त्यांना ‘भारतरत्न’ हा किताब देऊन सन्मानित केले.

  • महामहोपाध्याय: त्यांच्या संस्कृत भाषेतील प्रभुत्वासाठी त्यांना ‘महामहोपाध्याय’ ही पदवी मिळाली.

  • साहित्य अकादमी: त्यांनी साहित्य अकादमीचे उपाध्यक्षपदही भूषवले होते.

५. विचारसरणी

  • डॉ. काणे यांचे असे ठाम मत होते की, “संस्कृती ही प्रवाही असावी. जुन्या परंपरांचे जतन करतानाच, काळानुरूप त्यात बदल करणे आवश्यक आहे.” ते केवळ पुस्तकी पंडित नव्हते, तर समाजाच्या वास्तवाचे भान असणारे विचारवंत होते.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • प्रमुख ग्रंथ: ‘History of Dharmashastra’ (धर्मशास्त्राचा इतिहास).

  • पुरस्कार: ‘भारतरत्न’ (१९६३).

  • विशेष ओळख: कायदेतज्ज्ञ, संस्कृत पंडित आणि थोर विचारवंत.

  • योगदान: हिंदू कायद्याच्या अभ्यासात आणि सामाजिक सुधारणांच्या कायदे निर्मितीत मोठे योगदान.

चालू घडामोडी २३ जून २०२६

डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी (Dr. Syama Prasad Mookerjee) हे भारतीय राजकारणातील एक प्रखर राष्ट्रवादी नेते, विचारवंत आणि भारतीय जनसंघाचे (आताचा भारतीय जनता पक्ष – BJP) संस्थापक होते. त्यांचे जीवन राष्ट्रभक्ती आणि निडर नेतृत्वाचे प्रतीक मानले जाते.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी: एक प्रखर राष्ट्रभक्त

१. जन्म आणि पार्श्वभूमी

  • जन्म: ६ जुलै १९०१ रोजी कोलकाता येथे एका प्रतिष्ठित कुटुंबात झाला.

  • शिक्षण: त्यांचे वडील सर आशुतोष मुखर्जी हे कलकत्ता विद्यापीठाचे कुलगुरू होते. श्यामा प्रसाद स्वतः एक अत्यंत हुशार विद्यार्थी होते. वयाच्या अवघ्या ३३ व्या वर्षी ते कलकत्ता विद्यापीठाचे कुलगुरू बनले होते, हा त्या काळातील एक विक्रम होता.

२. राजकीय कारकीर्द

  • सुरुवातीच्या काळात ते काँग्रेसमध्ये होते, परंतु नंतर त्यांना असे जाणवले की, देशाच्या अखंडतेसाठी आणि हिंदुत्वाच्या रक्षणासाठी वेगळ्या विचारसरणीची गरज आहे.

  • १९४७ मध्ये भारताला स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर पंतप्रधान जवाहरलाल नेहरू यांच्या मंत्रिमंडळात त्यांनी उद्योग आणि पुरवठा मंत्री म्हणून जबाबदारी सांभाळली.

  • मात्र, नेहरू-लियाकत करारावरून निर्माण झालेल्या मतभेदांमुळे त्यांनी १९५० मध्ये मंत्रिपदाचा राजीनामा दिला.

३. भारतीय जनसंघाची स्थापना (१९५१)

  • २१ ऑक्टोबर १९५१ रोजी त्यांनी ‘भारतीय जनसंघ’ या राजकीय पक्षाची स्थापना केली. हा पक्ष पुढे १९८० मध्ये ‘भारतीय जनता पक्ष’ (BJP) या नावाने ओळखला जाऊ लागला. “एक देश, एक संविधान, एक निशाण” हा त्यांनी मांडलेला विचार आजही भारतीय राजकारणाचा मुख्य आधार आहे.

४. काश्मीर प्रश्नावर बलिदान

  • डॉ. मुखर्जी यांचा काश्मीरच्या विशेष दर्जाला (कलम ३७०) कडाडून विरोध होता. “एकाच देशात दोन पंतप्रधान, दोन चिन्हे आणि दोन संविधान असू शकत नाहीत,” ही त्यांची भूमिका होती.

  • त्यांनी १९५३ मध्ये काश्मीरमध्ये प्रवेश करण्याचा निर्णय घेतला. तत्कालीन नियमांनुसार तिथे प्रवेश करण्यासाठी ‘परमिट’ची गरज होती, ज्याचा त्यांनी निषेध केला.

  • मे १९५३ मध्ये त्यांनी विनापरवाना काश्मीरमध्ये प्रवेश केला, तेव्हा त्यांना अटक करण्यात आली. अटकेत असतानाच २३ जून १९५३ रोजी संशयास्पद परिस्थितीत त्यांचा मृत्यू झाला.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • संस्था: भारतीय जनसंघाचे संस्थापक (१९५१).

  • विशेष ओळख: प्रखर राष्ट्रवादी नेते, काश्मीर प्रश्नावर आंदोलक.

  • बलिदान: २३ जून १९५३ (श्रीनगर कारागृहात).

  • ब्रीदवाक्य: “एकाच देशात दोन पंतप्रधान, दोन चिन्हे आणि दोन संविधान असू शकत नाहीत.”

सॅम माणेकशॉ (Sam Manekshaw), ज्यांना प्रेमाने ‘सॅम बहादूर’ असेही म्हटले जाते, हे भारतीय लष्कराचे पहिले ‘फिल्ड मार्शल’ होते. १९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धात त्यांनी भारताला मिळवून दिलेला विजय हा त्यांच्या कारकीर्दीतील सुवर्णक्षण मानला जातो.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

सॅम माणेकशॉ: भारताचे पहिले फिल्ड मार्शल

१. जन्म आणि पार्श्वभूमी

  • जन्म: ३ एप्रिल १९१४ रोजी अमृतसर (पंजाब) येथील एका पारशी कुटुंबात झाला.

  • शिक्षण: त्यांचे लष्करी शिक्षण डेहराडूनच्या ‘इंडियन मिलिटरी अकॅडमी’मध्ये (IMA) झाले. ते त्या तुकडीचे पहिले पदवीधर होते.

२. लष्करी कारकीर्द

  • द्वितीय महायुद्ध: सॅम माणेकशॉ यांनी द्वितीय महायुद्धात ब्रिटीश भारतीय सैन्याकडून लढताना म्यानमारच्या मोहिमेत गंभीर दुखापत होऊनही अपार धैर्य दाखवले होते.

  • लष्करप्रमुख (Chief of Army Staff): १९६९ मध्ये त्यांची भारतीय लष्कराच्या प्रमुखपदी नियुक्ती झाली.

३. १९७१ चे ऐतिहासिक युद्ध

  • सॅम माणेकशॉ यांच्या कारकीर्दीतील सर्वात मोठा विजय म्हणजे १९७१ चे भारत-पाकिस्तान युद्ध.

  • त्यावेळी तत्कालीन पंतप्रधान इंदिरा गांधी यांनी त्यांना युद्ध सुरू करण्याची तयारी विचारली होती. त्यावेळी माणेकशॉ यांनी “मी तयार आहे!” असे ठाम उत्तर दिले होते.

  • त्यांच्या धोरणात्मक नियोजनामुळे आणि नेतृत्वामुळे केवळ १३ दिवसांत पाकिस्तानला शरणागती पत्करायला लावून बांगलादेश या नवीन राष्ट्राची निर्मिती झाली. या युद्धात त्यांनी ९०,००० पाकिस्तानी सैनिकांना शरण येण्यास भाग पाडले होते.

४. फिल्ड मार्शल हा किताब

  • त्यांच्या अतुलनीय योगदानाबद्दल आणि नेतृत्वाचे प्रतीक म्हणून १९७३ मध्ये त्यांना भारताचे पहिले ‘फिल्ड मार्शल’ (Field Marshal) हा सर्वोच्च लष्करी किताब देण्यात आला. फिल्ड मार्शल हा किताब निवृत्त होत नाही, ते आयुष्यभर या पदावर राहतात.

५. व्यक्तिमत्व आणि स्वभाव

  • सॅम माणेकशॉ त्यांच्या स्पष्टवक्तेपणासाठी ओळखले जात. राजकीय दबावाखाली न येता लष्करी हिताला प्राधान्य देणारा हा एक धाडसी नेता होता.

  • त्यांचे निधन २७ जून २००८ रोजी झाले.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • पद: पहिले फिल्ड मार्शल (Field Marshal).

  • विशेष ओळख: १९७१ च्या भारत-पाकिस्तान युद्धाचे शिल्पकार.

  • टोपणनाव: सॅम बहादूर.

  • योगदान: ९०,००० पाकिस्तानी सैनिकांना शरणागती पत्करायला लावली.

Laduli

चालू घडामोडी २३ जून २०२६

२. आजच्या महत्त्वाच्या घडामोडी

राष्ट्रीय घडामोडी:

  • राजकीय श्रद्धांजली: आज डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी यांचा बलिदान दिवस असून, देशभरात त्यांच्या स्मृतीप्रित्यर्थ ‘राष्ट्रभक्ती सप्ताह’ सुरू झाला आहे.

  • अर्थव्यवस्था: भारतीय रिझर्व्ह बँकेने (RBI) डिजिटल रुपयाच्या (e-Rupee) वापरात वाढ करण्यासाठी नवीन ‘युजर इंटरफेस’ धोरणांची घोषणा केली आहे.

आंतरराष्ट्रीय घडामोडी:

  • आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक दिन: आज ‘आंतरराष्ट्रीय ऑलिम्पिक दिन’ (International Olympic Day) साजरा केला जात आहे. जागतिक स्तरावर खेळांच्या माध्यमातून शांततेचा संदेश दिला जात आहे.

  • पर्यावरण: आफ्रिकेतील वाढत्या दुष्काळाचा सामना करण्यासाठी संयुक्त राष्ट्रांच्या (UN) वतीने ‘पाणी सुरक्षा’ मोहीम अधिक तीव्र करण्याचे आज जाहीर करण्यात आले.

३. स्पर्धा परीक्षेसाठी ‘अटॅक प्लॅन’ 

स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी खालील गोष्टींचे पालन करा:

  1. इतिहास: डॉ. श्यामा प्रसाद मुखर्जी यांचे भारतीय संविधानातील आणि काश्मीर प्रश्नातील योगदान अभ्यासा.

  2. लष्करी इतिहास: सॅम माणेकशॉ यांनी १९७१ च्या युद्धात बजावलेली भूमिका परीक्षेसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे.

४. वाचकांसाठी प्रेरणादायी विचार

“राष्ट्रनिर्माणासाठी स्वतःला झोकून देणारेच इतिहासात अजरामर होतात. आजचा दिवस प्रेरणा घेण्याचा आणि नवीन ध्येय निश्चित करण्याचा आहे!”

निष्कर्ष

२३ जून २०२६ चा आजचा दिवस आपल्याला राष्ट्रभक्ती आणि धैर्याची आठवण करून देतो. Laduli.in हे पोर्टल तुमच्या यशासाठी सदैव कटिबद्ध आहे. आजची ही माहिती तुमच्या अभ्यास मित्रांसोबत शेअर करायला विसरू नका!

चालू घडामोडी २३ जून २०२६