चालू घडामोडी २०२६:- Daily Current Affairs-Laduli.in
🌐

चालू घडामोडी ९ ऑगस्ट २०२६: दिनविशेष आणि चालू घडामोडी – आजचा आढावा

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो! Laduli वर आपले स्वागत है. 09-August Dinvishesh Chalughadamodi Laduli रोजीच्या महत्त्वाच्या घडामोडी आणि इतिहासातील नोंदींचा आढावा आपण घेणार आहोत.

१. आजचा दिनविशेष: जन्म आणि स्मृती दिन

आजचे जन्मदिवस (Birthday)

व्यक्तीचे नाव क्षेत्र ओळख
एस. आर. रंगनाथन शिक्षण / विज्ञान भारतीय ग्रंथालयशास्त्राचे जनक (Father of Library Science in India).
महेश बाबू अभिनय दाक्षिणात्य चित्रपटसृष्टीतील (टॉलिवूड) प्रसिद्ध सुपरस्टार.
इतर मान्यवर विविध विचारवंत आणि साहित्यिक.

आजचे स्मृती दिन (पुण्यतिथी)

व्यक्तीचे नाव क्षेत्र ओळख
उदादेवी पासी स्वातंत्र्यलढा १८५७ च्या उठावातील वीर लढाऊ योद्धा व बंडात योगदान देणाऱ्या वीरांगना.
इतर महापुरुष विविध राष्ट्रनिर्माते.

09-August Dinvishesh Chalughadamodi Laduli

आजचे  जन्म दिन

डॉ. एस. आर. रंगनाथन (Dr. S. R. Ranganathan) हे ‘भारतीय ग्रंथालयशास्त्राचे जनक’ (Father of Library Science in India) म्हणून जगभरात ओळखले जातात. ग्रंथालयाचे स्वरूप केवळ पुस्तके साठवण्याची जागा नसून ते ज्ञानाचे जिवंत केंद्र बनवले पाहिजे, हा विचार रुजवण्यात त्यांचे योगदान अतुलनीय आहे.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

डॉ. एस. आर. रंगनाथन: भारतीय ग्रंथालयशास्त्राचे शिल्पकार

१. जन्म आणि पार्श्वभूमी

  • जन्म: ९ ऑगस्ट १८९२ रोजी तमिळनाडूतील शिर्काझी (Shiyali) येथे झाला. (आज त्यांची जयंती आहे).

  • शिक्षण: त्यांनी चेन्नईच्या (मद्रास) प्रेसिडेन्सी कॉलेजमधून गणितात (Mathematics) पदव्युत्तर शिक्षण घेतले. सुरुवातीला त्यांनी काही काळ गणित विषयाचे प्राध्यापक म्हणून काम केले होते.

२. ग्रंथालयशास्त्रातील क्रांती

  • १९२४ मध्ये मद्रास विद्यापीठाने त्यांना नवीन ग्रंथालयाच्या ‘ग्रंथपाल’ (Librarian) पदाची जबाबदारी दिली. या क्षेत्रात तांत्रिक ज्ञान मिळवण्यासाठी ते ब्रिटनला गेले आणि तिथे त्यांनी ग्रंथालयाचे प्रशिक्षण घेतले.

  • भारतात परतल्यानंतर त्यांनी ग्रंथालय शास्त्राला एक शास्त्रशुद्ध आणि आधुनिक स्वरूप दिले. त्यांनी पुस्तकांच्या वर्गीकरणासाठी ‘कोलन वर्गीकरण पद्धत’ (Colon Classification) विकसित केली, जी आंतरराष्ट्रीय स्तरावर अत्यंत प्रसिद्ध झाली.

३. ग्रंथालयशास्त्राची ५ सूत्रे (Five Laws of Library Science)

डॉ. रंगनाथन यांनी १९३१ मध्ये ग्रंथालयशास्त्राची ५ मूलभूत सूत्रे मांडली, जी आज जगभरातील सर्व ग्रंथालयांच्या कामकाजाचा पाया मानली जातात:

  1. पुस्तके वाचण्यासाठी असतात (Books are for use).

  2. प्रत्येक वाचकाला त्याचे पुस्तक मिळावे (Every reader his/her book).

  3. प्रत्येक पुस्तकाला त्याचा वाचक मिळावा (Every book its reader).

  4. वाचकाचा वेळ वाचवा (Save the time of the reader).

  5. ग्रंथालय ही वर्धिष्णू संस्था आहे (The library is a growing organism).

४. लेखन आणि जागतिक मान्यता

  • त्यांनी ग्रंथालयशास्त्र आणि माहिती तंत्रज्ञानावर ६० हून अधिक पुस्तके आणि शेकडो शोधनिबंध लिहिले आहेत.

  • भारतातील ग्रंथालयांच्या विकासासाठी त्यांनी अनेक समित्यांमध्ये काम केले. त्यांच्या कार्याचा सन्मान म्हणून भारत सरकारने १९५७ मध्ये त्यांना ‘पद्मश्री’ या पुरस्काराने गौरविले. तसेच त्यांच्या स्मरणार्थ भारतीय टपाल खात्या tने टपाल तिकीट जारी केले होते.

५. निधन

  • २७ सप्टेंबर १९७२ रोजी बंगळुरू येथे त्यांचे निधन झाले. भारतात दरवर्षी ९ ऑगस्ट (त्यांचा जन्मदिवस) हा दिवस ‘राष्ट्रीय ग्रंथालय दिन’ (National Librarian’s Day) म्हणून पाळला जातो.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • ओळख: भारतीय ग्रंथालयशास्त्राचे जनक.

  • महत्त्वाचे योगदान: कोलन वर्गीकरण पद्धत (Colon Classification) आणि ग्रंथालयाचे ५ नियम.

  • दिनविशेष: ९ ऑगस्ट हा त्यांचा जन्मदिवस ‘राष्ट्रीय ग्रंथालय दिन’ म्हणून साजरा केला जातो.

  • पुरस्कार: पद्मश्री (१९५७).

महेश बाबू (Mahesh Babu) हे दाक्षिणात्य चित्रपटसृष्टीतील (टॉलिवूड) सर्वाधिक लोकप्रिय, प्रतिभावान आणि मानधन घेणाऱ्या अभिनेत्यांपैकी एक आहेत. त्यांना प्रेक्षक प्रेमाने ‘प्रिंस’ (Prince) किंवा ‘सुपरस्टार’ म्हणून ओळखतात.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

महेश बाबू: टॉलिवूडचा सुपरस्टार

१. जन्म आणि पार्श्वभूमी

  • जन्म: ९ ऑगस्ट १९७५ रोजी चेन्नई (तमिळनाडू) येथे झाला. (आज त्यांचा ५१ वा वाढदिवस आहे).

  • कुटुंब: ते प्रसिद्ध तेलुगू अभिनेते कृष्ण (Ghattamaneni Krishna) यांचे सुपुत्र आहेत. त्यामुळे त्यांना अभिनय वारशातच मिळाला होता.

२. बालकलाकार म्हणून कारकीर्द

  • महेश बाबू यांनी मुख्य अभिनेता म्हणून पदार्पण करण्यापूर्वी लहान वयातच बालकलाकार म्हणून जवळपास ९ चित्रपटांमध्ये काम केले होते. ‘निडालू’ (१९७९) या चित्रपटात त्यांनी अवघ्या चार वर्षांच्या असताना पहिली भूमिका साकारली होती.

३. मुख्य अभिनेता म्हणून धमाकेदार पदार्पण

  • ‘राजकुमारुडु’ (१९९९) या चित्रपटातून त्यांनी मुख्य अभिनेता म्हणून पदार्पण केले. या पहिल्याच चित्रपटासाठी त्यांना सर्वोत्कृष्ट पदार्पणाचा ‘नंदी पुरस्कार’ मिळाला.

  • त्यानंतर त्यांनी ‘ओकाडू’ (Okkadu), ‘पोकिरी’ (Pokiri), ‘डूकुडू’ (Dookudu) आणि ‘श्रीमानथुडु’ (Srimanthudu) यांसारखे अनेक ब्लॉकबस्टर चित्रपट दिले. ‘पोकिरी’ चित्रपटाने टॉलिवूडचे सर्व जुने रेकॉर्ड मोडून ऐतिहासिक यश मिळवले होते (याच चित्रपटाचा हिंदी रिमेक सलमान खानचा ‘वांटेड’ हा होता).

४. अभिनय शैली आणि ओळख

  • महेश बाबू त्यांच्या उत्कृष्ट डॅशिंग लूक, घायाळ करणारे हास्य (Smiley face) आणि शिस्तबद्ध जीवनशैलीसाठी ओळखले जातात. त्यांना आंध्र प्रदेश आणि तेलंगणामध्ये देव मानणाऱ्या चाहत्यांची मोठी फौज आहे.

  • ते सामाजिक कामांमध्येही खूप पुढे असतात. त्यांनी अनेक गावे दत्तक घेतली आहेत आणि गरजू लहान मुलांच्या हृदयविकाराच्या उपचारासाठी ‘हेलियन हार्ट फाऊंडेशन’च्या माध्यमातून आर्थिक मदत केली आहे.

५. पुरस्कार आणि सन्मान

  • त्यांना त्यांच्या उत्कृष्ट अभिनयासाठी अनेक ‘फिल्मफेअर पुरस्कार’ आणि ‘नंदी पुरस्कार’ मिळाले आहेत.

स्पर्धा परीक्षेसाठी किंवा सामान्य ज्ञानासाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • उद्योग: तेलुगू चित्रपटसृष्टी (टॉलिवूड).

  • टोपणनाव: प्रिन्स / सुपरस्टार.

  • प्रमुख चित्रपट: पोकिरी, ओकाडू, महर्षी, सरकारू पाटा वाटा.

आजचे  स्मृती दिन

उदादेवी पासी (Uda Devi Pasi) या भारतीय स्वातंत्र्यलढ्याच्या इतिहासातील एक अत्यंत शूर, धाडसी आणि विसरल्या न गेलेल्या वीरांगना होत्या. १८५७ च्या ऐतिहासिक स्वातंत्र्यलढ्यात इंग्रजांविरुद्ध प्रत्यक्ष रणांगणात उतरून शौर्याची पराकाष्ठा करणाऱ्या महिला योद्ध्यांमध्ये त्यांचे नाव अग्रक्रमाने घेतले जाते.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

उदादेवी पासी: १८५७ च्या उठावातील लढाऊ वीरांगना

१. जन्म आणि पार्श्वभूमी

  • जन्म: उत्तर प्रदेशातील लखनऊजवळील ‘उजियन गावा’त एका दलित (पासी) कुटुंबात झाला. त्यांच्या पतीचे नाव मक्का पासी होते, जे लखनौचे नवाब वाजिद अली शाह यांच्या सैन्यात सैनिक होते.

  • उदादेवी या सुरुवातीपासूनच अत्यंत स्वाभिमानी आणि देशभक्त महिला होत्या. ब्रिटिशांनी भारतावर चालवलेले अत्याचार आणि राजेशाही नष्ट केल्यामुळे त्यांच्या मनात इंग्रजांवरील रोष तीव्र होता.

२. १८५७ चा उठाव आणि सिकंदर बागची ऐतिहासिक लढा

  • १८५७ च्या स्वातंत्र्यलढ्यादरम्यान जेव्हा लखनौमध्ये भीषण युद्ध सुरू झाले, तेव्हा महिलांनीही प्रत्यक्ष युद्धात सहभाग घ्यावा यासाठी बेगम हजरत महल यांच्या मार्गदर्शनाखाली एक महिला पथक तयार केले गेले. उदादेवी या या महिला सैनिकांच्या प्रमुख नेत्यांपैकी एक होत्या.

  • नोव्हेंबर १८५७ मध्ये ब्रिटिश जनरल कॉलिन कॅम्पबेलच्या सैन्याने लखनौमधील ‘सिकंदर बाग’वर आक्रमण केले.

३. झाडावर बसून ब्रिटीश सैन्याला दिलेले प्रत्युत्तर

  • सिकंदर बागच्या युद्धात उदादेवी यांनी अतुलनीय पराक्रम दाखवला. त्या ब्रिटिश सैनिकांच्या हाती सापडण्याऐवजी एका उंच पिंपळाच्या झाडावर लपून बसल्या आणि त्यांच्याकडे असलेल्या बंदुकीने एकामागून एक ब्रिटिश सैनिकांचा व अधिकाऱ्यांचा वेढा वेधून खात्मा केला.

  • त्यांच्या अचूक नेमबाजीमुळे ब्रिटिश सैन्यात एकच खळबळ उडाली होती. बऱ्याच वेळानंतर ब्रिटीशांना समजले की झाडावर एकच व्यक्ती लपून त्यांच्यावर हल्ला करत आहे.

४. बलिदान (हुतात्मा)

  • अखेर ब्रिटिश सैन्याने त्या झाडावर बेछूट गोळीबार केला, ज्यात गोळ्या लागल्यामुळे उदादेवी झाडावरून खाली पडल्या आणि त्यांनी मातृभूमीसाठी प्राण अर्पण केले.

  • जेव्हा ब्रिटीश सैनिकांमधील कमांडरने मृतदेहाची तपासणी केली, तेव्हा ती एक महिला असल्याचे पाहून त्यांना आश्चर्याचा धक्का बसला. त्या ब्रिटिश सैनिकानेही (कॉलिन कॅम्पबेलच्या सैन्याने) या भारतीय नारीच्या शौर्याचे आणि धाडसाचे उघडपणे कौतुक केले होते.

५. सामाजिक वारसा

  • उदादेवी पासी यांच्या बलिदानामुळे दलित आणि मागासवर्गीय समाजाने देशाच्या स्वातंत्र्यासाठी दिलेल्या योगदानाचे एक मोठे प्रतीक म्हणून त्यांच्याकडे पाहिले जाते. उत्तर प्रदेश आणि देशभरात दरवर्षी ९ ऑगस्ट रोजी त्यांच्या स्मृतींना व आदरांजली वाहण्यासाठी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.

स्पर्धा परीक्षेसाठी किंवा सामान्य ज्ञानासाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • ओळख: १८५७ च्या उठावातील वीर लढाऊ वीरांगना.

  • कार्यक्षेत्र: लखनौ (सिकंदर बागची लढाई).

  • विशेष: झाडावर बसून ब्रिटीश सैन्याशी एकट्याने मुकाबला करणारी धाडसी महिला योद्धा.

  • स्मृती दिन: ९ ऑगस्ट.

२. आजच्या महत्त्वाच्या घडामोडी

राष्ट्रीय घडामोडी:

  • ऑगस्ट क्रांती दिन (August Kranti Din): आज देशभरात ‘ऑगस्ट क्रांती दिन’ पाळला जातो. १९४२ मध्ये आजच्याच दिवशी महात्मा गांधींनी ब्रिटिशांविरुद्ध ‘भारत छोडो’ (Quit India) आंदोलनाची हाक दिली होती.

  • आदिवासी दिन: आज भारतात आणि जगभरात ‘जागतिक आदिवासी दिन’ (International Day of the World’s Indigenous Peoples) साजरा केला जातो. आदिवासी संस्कृती आणि अधिकारांचे रक्षण करण्यासाठी विविध कार्यक्रमांचे आयोजन केले जाते.

आंतरराष्ट्रीय घडामोडी:

  • जागतिक दिवस: आज ‘नागासाकी दिन’ (Nagasaki Day) देखील आहे. दुसऱ्या महायुद्धादरम्यान १९४५ मध्ये अमेरिकेने जपानच्या नागासाकी शहरावर अणुबॉम्ब टाकला होता, त्याच्या स्मरणार्थ शांततेचा संदेश दिला जातो.

  • तंत्रज्ञान व पर्यावरण: आंतरराष्ट्रीय स्तरावर हवामान बदलाच्या उपाययोजनांवर आज संयुक्त राष्ट्रांच्या नवीन पर्यावरण संशोधन अहवालावर चर्चा सुरू आहे.

३. स्पर्धा परीक्षेसाठी 

स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी खालील गोष्टींचे पालन करा:

  1. इतिहास: ‘भारत छोडो आंदोलन’ (१९४२), महात्मा गांधींचे ‘डु ऑर डाई’ (करा किंवा मरो) भाषण आणि ‘जागतिक आदिवासी दिन’ यावर हमखास प्रश्न विचारले जातात.

  2. विज्ञान व शिक्षण: डॉ. एस. आर. रंगनाथन यांचे ग्रंथालयशास्त्रातील योगदान (पाच नियम) अभ्यासा.

४. वाचकांसाठी प्रेरणादायी विचार

“स्वातंत्र्य हे फुकट मिळत नाही, त्यासाठी विचारांची क्रांती आणि बलिदानाचे धाडस असावे लागते.” – ऑगस्ट क्रांती दिनानिमित्त सर्व स्वातंत्र्यसैनिकांना कोटी कोटी प्रणाम.

जागतिक आदिवासी दिन (International Day of the World’s Indigenous Peoples) हा दरवर्षी ९ ऑगस्ट रोजी जगभरात अत्यंत उत्साहात आणि विविध उपक्रमांनी साजरा केला जातो. आदिवासी समुदायांचे हक्क, त्यांची संस्कृती, भाषा, परंपरा आणि त्यांचे जतन करण्यासाठी जागतिक पातळीवर हा दिवस महत्त्वाचा मानला जातो.

जागतिक आदिवासी दिनाबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

१. जागतिक आदिवासी दिनाचा इतिहास आणि पार्श्वभूमी

  • संयुक्त राष्ट्रांचा निर्णय: जगातील आदिवासी लोकांच्या हक्कांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि त्यांच्यावर होणारे अन्याय रोखण्यासाठी संयुक्त राष्ट्र महासभेने (UN General Assembly) १९९४ मध्ये एक ठराव मंजूर केला.

  • पहिली बैठक: संयुक्त राष्ट्रसंघाच्या आदिवासी लोकसंख्येवरील कार्यसंघाची पहिली बैठक ९ ऑगस्ट १९९४ रोजी पार पडली होती. याच ऐतिहासिक दिवसाचे स्मरण म्हणून संयुक्त राष्ट्रांनी ९ ऑगस्ट हा दिवस ‘जागतिक आदिवासी दिन’ म्हणून अधिकृतपणे घोषित केला. त्यानुसार १९९५ पासून हा दिवस जगभरात साजरा करण्यास सुरुवात झाली.

२. हा दिवस साजरा करण्यामागचा मुख्य उद्देश

  • हक्कांचे रक्षण: जगातील वेगवेगळ्या देशांमध्ये राहणाऱ्या आदिवासी बांधवांचे मानवी हक्क सुरक्षित ठेवणे आणि त्यांना समान संधी मिळवून देणे.

  • संस्कृतीचे जतन: आदिवासी लोकांची प्राचीन संस्कृती, बोलीभाषा, कला, संगीत आणि जीवनशैली नष्ट होण्यापासून वाचवणे आणि तिचे जतन करणे.

  • समस्यांचे निराकरण: आदिवासी क्षेत्रांमधील दारिद्र्य, आरोग्यविषयक समस्या, शिक्षणाचा अभाव आणि त्यांच्या जमिनींचे विस्थापन यांसारख्या गंभीर प्रश्नांकडे सरकार आणि जगाचे लक्ष वेधणे.

३. आदिवासी समुदायांचे महत्त्व आणि योगदान

  • निसर्गप्रेमी जीवनशैली: आदिवासी समाज हा निसर्गाशी अत्यंत समरस होऊन जगतो. जंगल, नद्या, डोंगर आणि प्राणी यांना ते देव मानतात आणि पर्यावरणाचे रक्षण करतात. जागतिक हवामान बदलाच्या काळात ‘निसर्ग कसा जपावा’ हे आदिवासी संस्कृतीकडून शिकण्यासारखे आहे.

  • औषधी वनस्पतींचे ज्ञान: जंगलात कोणती औषधी वनस्पती कोणत्या आजारावर गुणकारी आहे, याचे अफाट आणि पिढ्यानपिढ्या चालत आलेले पारंपरिक ज्ञान आदिवासींकडे असते, ज्याचा उपयोग आधुनिक वैद्यकीय विज्ञानासाठीही होतो.

  • कला आणि हस्तकला: वारली चित्रकला, विविध प्रकारची लोकनृत्यं, बांबूपासून बनवल्या जाणाऱ्या वस्तू आणि हस्तकला या भारताच्या आणि जगाच्या सांस्कृतिक वारशाचा अमूल्य भाग आहेत.

४. भारतातील आदिवासी समाज

  • भारतात आदिवासी समुदायाला ‘अनुसूचित जमाती’ (Scheduled Tribes – ST) म्हणून ओळखले जाते. मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र, छत्तीसगड, ओदिशा, झारखंड, राजस्थान आणि ईशान्यकडील राज्यांमध्ये आदिवासी लोकसंख्या मोठ्या प्रमाणावर आहे.

  • भारताच्या स्वातंत्र्यलढ्यात बिरसा मुंडा, टंट्या भिल, कोमराम भीम, अल्लूरी सीताराम राज्यू यांसारख्या अनेक महान आदिवासी योद्ध्यांनी ब्रिटिशांविरुद्ध लढा देऊन मोठे बलिदान दिले आहे.

५. जागतिक आदिवासी दिन कसा साजरा केला जातो?

  • या दिवशी जगभरात विविध सांस्कृतिक कार्यक्रम, रॅली, चर्चासत्रे आणि मेळावे आयोजित केले जातात.

  • आदिवासी वेशभूषा परिधान करून पारंपरिक नृत्य आणि संगीताचे सादरीकरण केले जाते.

  • शाळा, महाविद्यालाय आणि शासकीय स्तरावर आदिवासींच्या विकासासाठी असलेल्या योजनांवर आणि त्यांच्या हक्कांवर चर्चा घडवून आणली जाते.

स्पर्धा परीक्षेसाठी किंवा सामान्य ज्ञानासाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • दिनांक: ९ ऑगस्ट (दरवर्षी).

  • घोषणा: संयुक्त राष्ट्रसंघ (UN).

  • मुख्य उद्देश: आदिवासींचे हक्क, संस्कृती आणि भाषेचे जतन करणे.

  • महत्त्व: निसर्ग आणि पर्यावरण रक्षणात आदिवासींचे योगदान अत्यंत महत्त्वपूर्ण आहे.

“निसर्गाचे खरे रक्षक आणि समृद्ध संस्कृतीचा वारसा जपणारे आदिवासी बांधव हे आपल्या देशाचा कणा आहेत. जागतिक आदिवासी दिनानिमित्त त्यांच्या हक्कांचा सन्मान करूया आणि त्यांच्या संस्कृतीचे जतन करण्याची शपथ घेऊया!”

निष्कर्ष

९ ऑगस्ट २०२६ चा आजचा दिवस देशाच्या इतिहासातील क्रांतीचा आणि जागतिक पातळीवर आदिवासी संस्कृतीचा सन्मान करणारा आहे. Laduli हे पोर्टल तुमच्या यशासाठी सदैव कटिबद्ध आहे. आजची ही माहिती आपल्या मित्र-मैत्रिणींसोबत शेअर करायला विसरू नका!

आत्ताच काय कराल?

१. आजच्या चालू घडामोडींच्या महत्त्वाच्या नोट्स काढा.

२. भारत छोडो आंदोलनाचे महत्त्वाचे मुद्दे वाचा.

३. काही शंका असल्यास कमेंटमध्ये आम्हाला नक्की विचारा!

🎯 अशाच नवनवीन अपडेट्ससाठी दररोज भेट द्या!

सरकारी नोकरी, अ‍ॅडमिट कार्ड, रिझल्ट आणि महत्त्वाच्या योजनांची माहिती सर्वात आधी मिळवण्यासाठी आमच्या laduli या अधिकृत पोर्टलला दररोज नक्की भेट द्या.

 

09-August Dinvishesh Chalughadamodi Laduli