चालू घडामोडी २०२६:- Daily Current Affairs-Laduli.in
🌐

५ जुलै २०२६: दिनविशेष आणि चालू घडामोडी – आजचा आढावा

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो! Laduli वर आपले स्वागत आहे. आज चालू घडामोडी ५ जुलै २०२६: 05-July Dinvishesh Chalughadamodi  रोजीच्या महत्त्वाच्या घडामोडी आणि इतिहासातील नोंदींचा आढावा आपण घेणार आहोत.

१. आजचा दिनविशेष: जन्म आणि स्मृती दिन

आजचे जन्मदिवस (Birthday)

व्यक्तीचे नाव क्षेत्र ओळख
पी. व्ही. नरसिंह राव राजकारण भारताचे माजी पंतप्रधान (काही नोंदींनुसार).
पी. टी. उषा क्रीडा ‘पय्योली एक्सप्रेस’ म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या महान भारतीय धावपटू.
इतर मान्यवर विविध विविध क्षेत्रांतील दिग्गज.

आजचे स्मृती दिन (पुण्यतिथी)

व्यक्तीचे नाव क्षेत्र ओळख
हर्षवर्धन इतिहास प्राचीन भारतातील थोर सम्राट (राजा हर्षवर्धन).
इतर महापुरुष विविध समाजसुधारक आणि राष्ट्रनिर्माते.

चालू घडामोडी ५ जुलै २०२६: 05-July Dinvishesh Chalughadamodi

पामुलापर्ती व्यंकट नरसिंह राव (P. V. Narasimha Rao) हे भारताचे १० वे पंतप्रधान होते. भारतीय राजकारणातील एक अत्यंत अभ्यासू, मुत्सद्दी आणि बहुभाषिक व्यक्तिमत्व म्हणून त्यांची ओळख आहे. त्यांना ‘भारतीय आर्थिक सुधारणांचे जनक’ मानले जाते.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

पी. व्ही. नरसिंह राव: भारतीय आर्थिक क्रांतीचे शिल्पकार

१. जन्म आणि पार्श्वभूमी

  • जन्म: २८ जून १९२१ रोजी तेलंगणा (तत्कालीन हैदराबाद राज्य) मधील लक्नेपल्ली गावात एका शेतकरी कुटुंबात झाला.

  • शिक्षण: उस्मानिया आणि मुंबई विद्यापीठातून कायद्याचे शिक्षण.

  • भाषिक प्रभुत्व: त्यांना तेलुगू, मराठी, हिंदी, इंग्रजी, संस्कृत आणि अरबी यांसह एकूण १५-१७ भाषांचे उत्तम ज्ञान होते. ते अनेकदा आपल्या भाषणांतून किंवा संवादांतून या भाषांचा वापर करत असत.

२. राजकीय कारकीर्द

  • मुख्यमंत्री: १९७१ ते १९७३ या काळात त्यांनी आंध्र प्रदेशचे मुख्यमंत्री म्हणून काम पाहिले.

  • केंद्रीय मंत्री: त्यांनी भारताचे परराष्ट्र मंत्री, गृहमंत्री आणि संरक्षण मंत्री यांसारखी महत्त्वाची पदे भूषवली होती.

  • पंतप्रधानपद (१९९१-१९९६): राजीव गांधींच्या निधनानंतर १९९१ मध्ये ते पंतप्रधान झाले. हा काळ भारतासाठी अत्यंत कसोटीचा होता.

३. ऐतिहासिक आर्थिक सुधारणा (LPG धोरण)

पंतप्रधान झाल्यावर त्यांनी भारताची अर्थव्यवस्था वाचवण्यासाठी ऐतिहासिक निर्णय घेतले:

  • आर्थिक संकट: १९९१ मध्ये भारताकडे परकीय चलनाची मोठी टंचाई होती.

  • LPG मॉडेल: त्यांनी तत्कालीन अर्थमंत्री डॉ. मनमोहन सिंग यांच्या मदतीने Liberalization (उदारीकरण), Privatization (खाजगीकरण) आणि Globalization (जागतिकीकरण) हे धोरण राबवले. यामुळे भारताची अर्थव्यवस्था जगासाठी खुली झाली.

  • परिणाम: या निर्णयामुळे भारताचा विकासदर वाढला, परकीय गुंतवणूक वाढली आणि भारत जागतिक बाजारपेठेत एक मोठी शक्ती म्हणून उभा राहिला.

४. परराष्ट्र धोरण आणि सुरक्षा

  • लुक ईस्ट पॉलिसी: त्यांनी आग्नेय आशियाई देशांशी संबंध सुधारण्यासाठी ‘लुक ईस्ट पॉलिसी’ सुरू केली, जी आजही भारताच्या परराष्ट्र धोरणाचा कणा आहे.

  • अणु कार्यक्रम: त्यांनी भारताच्या अणुऊर्जा कार्यक्रमाला (Nuclear Program) गुपचूप गती दिली, ज्यामुळे पुढे भारत अण्वस्त्र सज्ज देश बनला.

५. सन्मान आणि निधन

  • भारत रत्न: त्यांच्या निधनानंतर (२०२२ मध्ये) भारत सरकारने त्यांना देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान ‘भारतरत्न’ देऊन सन्मानित केले.

  • निधन: २३ डिसेंबर २००४ रोजी दिल्ली येथे त्यांचे निधन झाले.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • ओळख: भारताचे पहिले दक्षिण भारतीय पंतप्रधान, आर्थिक उदारीकरणाचे जनक.

  • प्रमुख धोरण: १९९१ चे LPG (उदारीकरण, खाजगीकरण, जागतिकीकरण) धोरण.

  • महत्त्वाचे योगदान: भारताला आर्थिक दिवाळखोरीतून बाहेर काढले.

  • सन्मान: भारतरत्न (२०२२, मरणोत्तर).

पी. टी. उषा (P. T. Usha) या भारताच्या सर्वात महान महिला धावपटूंपैकी एक आहेत. त्यांना जगभरात ‘पय्योली एक्सप्रेस’ (Payyoli Express) आणि ‘गोल्डन गर्ल’ म्हणून ओळखले जाते. भारतीय क्रीडा क्षेत्रात त्यांनी निर्माण केलेले स्थान आजही अद्वितीय आहे.

त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

पी. टी. उषा: भारतीय क्रीडा विश्वाची ‘गोल्डन गर्ल’

१. जन्म आणि पार्श्वभूमी

  • जन्म: २७ जून १९६४ रोजी केरळमधील कोझिकोड जिल्ह्यातील पय्योली गावात झाला.

  • सुरुवात: शालेय जीवनापासूनच त्यांना धावण्याची प्रचंड आवड होती. १९७६ मध्ये केरळ राज्य सरकारने महिलांसाठी सुरू केलेल्या क्रीडा शाळेत त्यांची निवड झाली, तिथूनच त्यांच्या करिअरची खरी सुरुवात झाली.

२. क्रीडा कारकीर्द आणि यश

पी. टी. उषा यांची कारकीर्द अनेक ऐतिहासिक विजयांनी भरलेली आहे:

  • आशियाई खेळ (Asian Games): त्यांनी आशियाई खेळांमध्ये तब्बल ११ पदके जिंकली आहेत, ज्यामध्ये ४ सुवर्णपदकांचा समावेश आहे.

  • ऑलिम्पिकमधील कामगिरी: १९८४ च्या लॉस एंजेलिस ऑलिम्पिकमध्ये त्यांनी ४०० मीटर अडथळ्यांच्या शर्यतीत (400m Hurdles) भाग घेतला होता. त्या अवघ्या १/१०० सेकंदाने कांस्यपदक हुकल्या होत्या. ऑलिम्पिकच्या फायनलमध्ये पोहोचणारी ती पहिली भारतीय महिला धावपटू होती.

  • आशियाई ॲथलेटिक्स चॅम्पियनशिप: १९८५ च्या जकार्ता येथील स्पर्धेत त्यांनी पाच सुवर्णपदके जिंकून एक नवा इतिहास रचला होता.

३. ‘पय्योली एक्सप्रेस’ ही ओळख

त्यांच्या प्रचंड वेगामुळे आणि सातत्यपूर्ण कामगिरीमुळे त्यांना ‘पय्योली एक्सप्रेस’ हे नाव मिळाले. त्यांनी १९८० च्या दशकात भारताचे नाव जागतिक नकाशावर कोरले होते.

४. निवृत्तीनंतरचे कार्य

  • उषा स्कूल ऑफ ॲथलेटिक्स: निवृत्तीनंतर त्यांनी स्वतःच्या गावाजवळ ‘उषा स्कूल ऑफ ॲथलेटिक्स’ सुरू केली. तिथे त्या आजच्या पिढीतील नवीन खेळाडूंना घडवत आहेत.

  • भारतीय ऑलिम्पिक असोसिएशन (IOA): २०२२ मध्ये त्या भारतीय ऑलिम्पिक असोसिएशनच्या पहिल्या महिला अध्यक्ष म्हणून निवडल्या गेल्या. हा त्यांच्या कारकीर्दीतील आणखी एक ऐतिहासिक टप्पा आहे.

५. सन्मान आणि पुरस्कार

  • पद्मश्री: १९८५ मध्ये त्यांना भारत सरकारने ‘पद्मश्री’ देऊन गौरवण्यात आले.

  • अर्जुन पुरस्कार: त्यांना १९८४ मध्ये अर्जुन पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले.

  • राज्यसभा खासदार: त्यांची अष्टपैलू कामगिरी पाहून सरकारने त्यांना राज्यसभेवर खासदार म्हणून नामनिर्देशित केले आहे.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • टोपणनाव: पय्योली एक्सप्रेस, गोल्डन गर्ल.

  • महत्त्वाचे पद: भारतीय ऑलिम्पिक असोसिएशनच्या (IOA) पहिल्या महिला अध्यक्ष.

  • प्रमुख क्षेत्र: ॲथलेटिक्स (ट्रॅक अँड फील्ड).

  • योगदान: नवीन खेळाडूंना घडवण्यासाठी ‘उषा स्कूल ऑफ ॲथलेटिक्स’ची स्थापना.

चालू घडामोडी ५ जुलै २०२६: 05-July Dinvishesh Chalughadamodi

सम्राट हर्षवर्धन (Harshavardhana) हे प्राचीन भारतातील एक अत्यंत पराक्रमी आणि प्रजाहितदक्ष राजे होते. त्यांनी ७ व्या शतकात उत्तर भारतावर राज्य केले. त्यांच्याबद्दलची सविस्तर माहिती खालीलप्रमाणे आहे:

सम्राट हर्षवर्धन: प्राचीन भारताचा शेवटचा महान हिंदू सम्राट

१. राज्य आणि कालखंड

  • कार्यकाळ: हर्षवर्धन यांनी इसवी सन ६०६ ते ६४७ या काळात राज्य केले.

  • राजधानी: त्यांची राजधानी सुरुवातीला थानेसर (हरियाणा) होती, पण नंतर त्यांनी ती कन्नौज (उत्तर प्रदेश) येथे हलवली.

  • साम्राज्य: त्यांनी संपूर्ण उत्तर भारतावर आपले वर्चस्व निर्माण केले होते. पंजाबपासून ते बंगालपर्यंत त्यांचे साम्राज्य पसरलेले होते.

२. कारकीर्द आणि युद्ध

  • हर्षवर्धन हे ‘पुष्यभूती’ वंशाचे होते. त्यांचे मोठे बंधू राज्यवर्धन यांच्या मृत्यूनंतर, अवघ्या १६ व्या वर्षी ते गादीवर बसले.

  • त्यांनी केवळ आपली सत्ता टिकवली नाही, तर मोठ्या भूभागावर विजय मिळवून एक शक्तिशाली राज्य उभे केले. त्यांच्या पराक्रमामुळे त्यांना ‘सकलोत्तरपथनाथ’ (उत्तर भारताचा स्वामी) असे म्हटले जाते.

३. ह्युएन त्सांग आणि हर्षवर्धन

  • हर्षवर्धनाच्या काळात चिनी प्रवासी ह्युएन त्सांग (Hiuen Tsang) भारतात आला होता. त्याने लिहिलेल्या प्रवासवर्णनातून आपल्याला त्या काळातील सामाजिक, आर्थिक आणि धार्मिक परिस्थितीची माहिती मिळते. ह्युएन त्सांगने हर्षवर्धनाच्या दानशूरपणाचे आणि प्रशासनाचे मोठे कौतुक केले आहे.

४. साहित्य आणि कला

  • सम्राट हर्षवर्धन हे केवळ राजाच नव्हते, तर ते एक मोठे साहित्यिक आणि नाटककारही होते.

  • त्यांनी ‘रत्नावली’, ‘प्रियदर्शिका’ आणि ‘नागानंद’ ही प्रसिद्ध नाटके लिहिली आहेत.

  • त्यांच्या दरबारात महान कवी बाणभट्ट होते, ज्यांनी ‘हर्षचरित’ आणि ‘कादंबरी’ हे ग्रंथ लिहिले आहेत.

५. दानशूरपणा आणि प्रशासन

  • हर्षवर्धन दर पाच वर्षांनी प्रयाग (अलाहाबाद) येथे ‘महामोक्ष परिषद’ आयोजित करत असत. यात ते आपली सर्व संपत्ती गरिबांना आणि धार्मिक कारणासाठी दान करत असत.

  • त्यांचे प्रशासन अत्यंत शिस्तबद्ध होते. प्रजा सुखी होती आणि राज्यात व्यापाराला मोठे महत्त्व होते.

६. मृत्यू

  • इसवी सन ६४७ मध्ये सम्राट हर्षवर्धन यांचे निधन झाले. त्यांच्या निधनानंतर त्यांच्या साम्राज्याचे तुकडे झाले आणि उत्तर भारतात राजकीय अस्थिरता निर्माण झाली.

स्पर्धा परीक्षेसाठी महत्त्वाचे मुद्दे:

  • टोपणनाव: सकलोत्तरपथनाथ.

  • महत्त्वाचे ग्रंथ: रत्नावली, प्रियदर्शिका, नागानंद (स्वतः लिहिलेली).

  • दरबारी कवी: बाणभट्ट (ग्रंथ: हर्षचरित).

  • चिनी प्रवासी: ह्युएन त्सांग (हर्षवर्धनाच्या काळात आला होता).

  • राजधानी: कन्नौज.

 

२. आजच्या महत्त्वाच्या घडामोडी

राष्ट्रीय घडामोडी:

  • डिजिटल इंडिया: आजपासून सरकारी कार्यालयांमध्ये कागदविरहित कामाचा (Paperless Office) आणखी एक टप्पा अंमलात येत असून, ई-फाईलिंग प्रणाली अधिक सक्षम करण्यात आली आहे.

  • क्रीडा: आगामी आंतरराष्ट्रीय क्रीडा स्पर्धांसाठी भारतीय खेळाडूंच्या सराव शिबिराचे आजपासून नियोजन जाहीर झाले आहे.

आंतरराष्ट्रीय घडामोडी:

  • पर्यावरण: आज जागतिक हवामान बदलावर आधारित एका महत्त्वाच्या आंतरराष्ट्रीय परिषदेचे आयोजन करण्यात आले आहे, ज्यात कार्बन उत्सर्जन कमी करण्यावर चर्चा होणार आहे.

  • तंत्रज्ञान: जागतिक स्तरावर सेमीकंडक्टर चिप्सच्या उत्पादनाबाबत नवीन व्यापार करार आज स्वाक्षरी करण्यात आला आहे.

३. स्पर्धा परीक्षेसाठी 

स्पर्धा परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी खालील गोष्टींचे पालन करा:

  1. क्रीडा घडामोडी: पी. टी. उषा यांच्या कारकीर्दीतील महत्त्वाचे टप्पे आणि त्यांनी मिळवलेले आशियाई सुवर्णपदक अभ्यासा.

  2. प्राचीन इतिहास: सम्राट हर्षवर्धन यांचे प्रशासन आणि त्यांच्या काळातील चिनी प्रवासी ‘ह्युएन त्सांग’ याच्या नोंदी परीक्षेसाठी महत्त्वाच्या आहेत.

४. वाचकांसाठी प्रेरणादायी विचार

“सातत्यपूर्ण प्रयत्न आणि कठीण परिस्थितीतही न डगमगता उभे राहणे, हेच विजयाचे खरे सूत्र आहे.”

निष्कर्ष

५ जुलै २०२६ चा आजचा दिवस क्रीडा आणि ऐतिहासिक समृद्धीची आठवण करून देतो. Laduli हे पोर्टल तुमच्या यशासाठी सदैव कटिबद्ध आहे. आजची ही माहिती आपल्या अभ्यासू मित्र-मैत्रिणींसोबत शेअर करा!

आत्ताच काय कराल?

१. आजच्या घडामोडींच्या महत्त्वाच्या नोट्स काढा.

२. पी. टी. उषा यांच्याबद्दलचे क्रीडा प्रश्न सोडवा

चालू घडामोडी ५ जुलै २०२६: 05-July Dinvishesh Chalughadamodi