डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्याबद्दल थोडक्यात माहिती
महामानव डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर: जीवनप्रवास आणि ३२ पदव्यांची संपूर्ण माहिती
प्रस्तावना: डॉ. भीमराव रामजी आंबेडकर, ज्यांना आपण प्रेमाने ‘बाबासाहेब’ म्हणतो, ते केवळ संविधानाचे शिल्पकार नव्हते, तर ते महान अर्थशास्त्रज्ञ, समाजसुधारक, कायदेतज्ज्ञ आणि मानवी हक्कांचे खंदे समर्थक होते.डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर हे जगातील सर्वात विद्वान व्यक्तींपैकी एक होते. त्यांच्या अफाट ज्ञानामुळेच त्यांना ‘सिम्बॉल ऑफ नॉलेज’ म्हटले जाते.
१. जन्म आणि कौटुंबिक पार्श्वभूमी
जन्म: १४ एप्रिल १८९१.
ठिकाण: महू (लष्करी छावणी), मध्य प्रदेश.
मूळ गाव: आंबडवे (रत्नागिरी, महाराष्ट्र).
माता-पिता: आई भीमाबाई आणि वडील रामजी मालोजी सकपाळ. (बाबासाहेब हे आपल्या आई-वडिलांचे १४ वे अपत्य होते).
२. शिक्षणाचा खडतर प्रवास (१९०२ – १९२३)
शाळेत अस्पृश्यतेमुळे त्यांना वर्गाच्या बाहेर बसावे लागे. पिण्याचे पाणीही त्यांना लांबून दिले जाई. तरीही त्यांनी जिद्दीने शिक्षण पूर्ण केले:
१९०७: मुंबईच्या एल्फिन्स्टन हायस्कूलमधून मॅट्रिक (१० वी) उत्तीर्ण. (असे करणारे ते पहिले अस्पृश्य विद्यार्थी होते).
१९१२: मुंबई विद्यापीठातून अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र विषयात बी.ए. पूर्ण.
३. डॉ. बाबासाहेब आंबेडकरांच्या सर्व पदव्यांची यादी (Total 32 Degrees)
बाबासाहेबांकडे एकूण ३२ पदव्या होत्या. त्यांच्या महत्त्वाच्या पदव्या आणि त्यांचे विषय खालीलप्रमाणे आहेत:
B.A. (बी.ए.): मुंबई विद्यापीठ (१९१२) – अर्थशास्त्र आणि राज्यशास्त्र.
M.A. (एम.ए.): कोलंबिया विद्यापीठ, अमेरिका (१९१५) – अर्थशास्त्र, समाजशास्त्र, इतिहास, तत्त्वज्ञान आणि मानववंशशास्त्र. (विषय: Ancient Indian Commerce).
Ph.D. (पीएच.डी.): कोलंबिया विद्यापीठ (१९१७) – (विषय: The Evolution of Provincial Finance in British India).
M.Sc. (एम.एस्सी): लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स (१९२१) – (विषय: Provincial Decentralization of Imperial Finance in British India).
Barrister-at-Law (बॅरिस्टर): ग्रेज इन, लंडन (१९२२) – कायद्याचे सर्वोच्च शिक्षण.
D.Sc. (डी.एस्सी – डॉक्टर ऑफ सायन्स): लंडन स्कूल ऑफ इकॉनॉमिक्स (१९२३) – (विषय: The Problem of the Rupee: Its origin and its solution).
L.L.D. (डॉक्टर ऑफ लॉ): कोलंबिया विद्यापीठ (१९५२) – (मुलकी हक्कांच्या गौरवासाठी दिलेली सन्माननीय पदवी).
D.Litt. (डॉक्टर ऑफ लिटरेचर): उस्मानिया विद्यापीठ (१९५३) – (साहित्य आणि समाजसेवेसाठी).
(याशिवाय त्यांच्याकडे इतर अनेक लहान-मोठ्या पदव्या आणि विविध विषयांतील प्रमाणपत्रे होती).
४. सामाजिक लढे आणि महत्त्वाची आंदोलने
भारतात परतल्यानंतर त्यांनी शोषितांना मानवी हक्क मिळवून देण्यासाठी आयुष्य वेचले:
१९२४: ‘बहिष्कृत हितकारिणी सभा’ स्थापन केली.
१९२७ (२० मार्च): महाडचा चवदार तळे सत्याग्रह (पाण्याचा हक्क).
१९२७ (२५ डिसेंबर): मनुस्मृती दहन करून विषमतेचा त्याग केला.
१९३० (२ मार्च): नाशिकचा काळाराम मंदिर सत्याग्रह.
१९३२: महात्मा गांधींसोबत ‘पुणे करार’ (Poona Pact) केला.
५. राजकीय आणि घटनात्मक कार्य
१९३६: ‘स्वतंत्र मजूर पक्ष’ (Independent Labour Party) स्थापन केला.
१९४२-४६: व्हाइसरॉयच्या कार्यकारी परिषदेत मजूर मंत्री म्हणून कार्य. (या काळात त्यांनी कामगारांसाठी ८ तासांची ड्युटी लागू केली).
१९४७ (२९ ऑगस्ट): भारतीय राज्यघटनेच्या मसुदा समितीचे अध्यक्ष म्हणून निवड.
१९५०: स्वतंत्र भारताचे पहिले ‘कायदा मंत्री’ झाले.
६. रिझर्व्ह बँक आणि जल व्यवस्थापन
RBI ची स्थापना: बाबासाहेबांच्या ‘द प्रॉब्लेम ऑफ द रुपी’ या ग्रंथातील सिद्धांतांवरूनच भारतीय रिझर्व्ह बँकेची निर्मिती झाली.
धरणे आणि वीज: हिराकुड धरण, दामोदर खोरे प्रकल्प आणि सोन नदी प्रकल्प यांमागे बाबासाहेबांची जलनीती होती.
७. धम्मचक्र प्रवर्तन आणि महानिर्वाण
१४ ऑक्टोबर १९५६: नागपूरच्या दीक्षाभूमीवर आपल्या ५ लाख अनुयायांसह बौद्ध धम्माची दीक्षा घेतली.
६ डिसेंबर १९५६: दिल्ली येथे झोपेतच त्यांचे निधन झाले. या दिनाला आपण ‘महापरिनिर्वाण दिन’ म्हणतो.
३१ मार्च १९९०: मरणोत्तर भारताचा सर्वोच्च नागरी सन्मान ‘भारतरत्न’ प्रदान करण्यात आला.
